Новая зямля (на белорусском языке)

I папацець-такi на славу. 
Бывала, вернецца з дарогi, 
Бяда i смех з яго, нябогi: 
Сярдзiты, чорны, як махнуша, 
I нават нос той, дуля-груша, 
Вiдаць, таксама не ў гумору 
I задзярэцца больш угору; 
Малыя шэранькiя вочкi 
Яшчэ больш звужваюць куточкi, 
Глядзяць з-пад броў зусiм панура, 
I ўся выраза яго хмура. 
У хаце ў першыя часiны 
Маўчыць, не кажа пра навiны, 
Зямлi не лае i не хвалiць, 
Але канторы агнём палiць 
I крэпасць купчую без меры 
Кляне i жычыць ёй халеры 
Ды злосна кiдае паперы 
На стол з кiшэнi i бубнiць. 
Да дзядзькi страшна прыступiць, 
Але патроху i памалу 
Ён трацiць iмпаты запалу, 
Ў яго душы сцiхаюць громы, 
Ён зноў такi, як нам вядомы: 
Лагодны, добры, клапатлiвы, 
На ўсё спагадны i руплiвы. 
Праз нейкi час сямейка ў зборы. 
Тут мацi сходзiць да каморы, 
Нясе збанiшча тварагу, 
Каб скрасiць дзядзькаву тугу. 
Залье туды яшчэ смятаны, 
I дзядзьку хоць кладзi да раны! 
Смятана гэта з тварагом 
Краса-дзяўчына з жанiхом! 
Хоць зараз iх вядзi да шлюбу. 
I вось маўклiвасцi той шрубу 
Адкруцiць дзядзька з галавы, 
Вясёлы робiцца, жывы, 
I ўсе прыгоды, ўсе нягоды, 
I ўсе парогi-перашкоды 
Пачне апiсваць сакавiта 
I пераймаць таленавiта 
Пiсцоў, iх закiды-намеры 
За тыя копii-паперы 
Ў тваю сярмяжную кiшэню 
Спрытней, глыбей засунуць жменю. 
Ох, трэба ведаць iх, псялытак!.. 
Сказаць жа - гэта iх прыбытак. 
Сядзiць, расказвае Антонi, 
Што чуў, што бачыў у Заблоннi, 
Хадыку высмее часамi 
I яго "мухi з камарамi". 
А скончыць тым апавяданне, 
Што многа трэба вандравання 
I гэтай нуднай цяганiны, 
Каб дацягнуць да палавiны... 
Так, многа клопатаў з зямлёю! 
Як цяжка голаю рукою 
Рабiць, вясцi такiя справы! 
I больш той гутаркi i славы, 
I гэтай зайздрасцi i плётак 
Дзядзькоў дасужых i iх цётак 
I ўсiх наогул сваякоў, 
Бо чалавек ужо такоў, 
Ну, больш галасу, чым карысцi. 
Ох, цяжка, цяжка ў людзi выйсцi 
I моцна стаць на свае ногi, 
Бо многа ў свеце вас, парогi. 
I часта роздараж iх быту 
Над iмi зляжа, як навала, 
I гэта даль падчас пужала, 
Як нейкi лёс пусты, сярдзiты. 
I засмуткуеш паняволi 
Ад гэтых думак цёмнай долi, 
Калi набытак i скарб хатнi 
Iдуць на звод на той астатнi. 
Але цi ёсць, цi ёсць парука, 
Што будзе сэнс мець гэта мука? 
Цi дасць зямля табе збавенне 
Ад злога панскага насення? 
З адным рассватаешся тут, 
Там у другi залазь хамут. 
Паны ж i розныя чынушы 
I там патрапяць выбiць душы 
I павыцягваць з цябе жылы, 
Бо ты без права i без сiлы. 
Такiя думкi, разважаннi, 
Як молат, бiлi ў сэрца Ганне. 
Тут справа не ў сваёй сядзiбе, 
А ў ладзе гэтым уся злыбедзь. 
Хмурнеў тады Мiхал таксама. 
Няўжо ж у свет замкнёна брама? 
Няўжо старанне пойдзе прахам? 
Пытаў Мiхал сябе са страхам. 
Ды цяжка мары-думкi трацiць 
Пажыць, пажыць у сваёй хаце! 
- Гэ! - так казаў Мiхась бывала. 
Вядома, клопату нямала, 
Ды што без клопату даецца? 
I тут ён нават засмяецца, 
Каб цень развеяць тае смуты: 
- I трэба часам крыж пакуты 
Панесцi, мiлыя мае вы, 
Зазнаць i гора, неспадзевы! 
Але раз ты наважыў дзела, 
Iдзi станоўка, роўна, смела, 
Iдзi, назад не аглядайся 
I на другiх не пакладайся! 
А вам, сынкi мае любыя, 
Не век сядзець на маёй шыi! 
Пара падумаць, небажаткi, 
Як жыць без бацькi i без маткi, 
Бо iх жыццё - не вечна ў свеце. 
Вось тут глуздом паварушэце! 
Дык трэба грунт мець пад нагамi, 
Каб не бадзяцца батракамi. 
Якi ж то грунт? Зямля, навука, 
Але не панская прынука. 
Адзiн Мiхал i грэў iмкненне 
Давесцi справу да сканчэння. 
Але няўзнакi, неўзаметкi 
Вязала лiха свае сеткi, 
Каб iх накiнуць на Мiхала, 
I нiнавошта не зважала, 
Бы тая злосная намова: 
Мiхал прыцямiў выпадкова 
Густы, чырвоны след крываўкi! 
"Эге, брат, дрэнныя праяўкi: 
Прыйшла згiнота на Мiхася!" 
Падумаў ён у нейкiм страсе, 
I нават сэрца ў iм апала. 
Што за праява напаткала? 
Няўжо яна, смерць, неўзiрана? 
Не, не! аб ёй i думаць рана. 
Мiхал жахнуўся. Нейкi смутак, 
Лiхiх пачуццяў цёмны скрутак 
Яго агортваюць iстоту; 
Ён чуе ў свеце адзiноту, 
Як бы варожых лёсаў сiла 
У вочы глянула нямiла 
I ўстала нейкiм грозным валам 
Мiж тым жыццём i iм, Мiхалам. 
I першы раз ён так балюча 
Адчуў той момант немiнучы, 
Якi ўсiх нас вартуе пiльна, 
Бо гэта смерць - зло неадхiльна. 
"Няўжо памру i стану трупам, 
Згнiю ў зямлi нiкчэмным струпам 
На целе гэтае зямлi?" 
I ценi страшныя ляглi 
Яму на душу i на сэрца, 
I ён так ясна, бы ў люстэрцы, 
Убачыў смерцi ўсе пячацi 
I ўсе адзначныя пастацi. 
Мiхал пачуў, што ён - пылiнка, 
А век людскi - адна хвiлiнка. 
I перад iм самi сабою, 
Чуць-чуць засланыя iмглою, 
Жыцця асобныя кускi 
Малюнкi, з'явы, абразкi, 
Калiсь прачуты, перажыты, 
Ўсплылi, як сон, даўно забыты, 
I пачуванне адзiноты, 
Пустэчы цёмнае, тускноты 
Яго прыгнула, прыдушыла. 
I стала ўсё яму нямiла. 
Адно цяпер яго прагненне 
Прад кiмся пасцi на каленi, 
Прасiць заступы, абароны 
Ад гэтай страшнае праклёны. 
I ўспомнiў ён адну драбнiцу, 
Свой страх дзiцячы ў навальнiцу. 
Жахлiва ночка была тая! 
О, гэту ноч ён памятае! 
Прачнуўся - шум, бразгочуць шыбы, 
Гарыць паветра iх сялiбы 
Агнём сляпячым, сiняватым. 
Старыя вербы каля хаты 
Гудуць i гнуцца ва ўсе бокi, 
Над долам сцелюць верх шырокi, 
I круцiць бура iм галiны, 
Кудлацiць, крышыць верхавiны, 
Бы рве iх вострымi зубамi; 
А гром цяжэрнымi клубамi 
Зямлю, здаецца, прабiвае, 
I стогне хатка iх старая, 
I ўся трасецца, бы нацiна. 
А ён, малы, як лiст асiны, 
Дрыжыць ад страху, жмецца, плача. 
- Заснi, мой хлопча-небарача! 
Не бойся, мiлы: ты - са мною! 
I матка цёплаю рукою 
Яго за шыю абнiмае, 
А ён да маткi прынiкае; 
I ўжо не страшна бура тая, 
Бо ён захован, повен шчасця. 
А да каго цяпер прыпасцi? 
Каго прасiць? каму малiцца? 
I як ад смерцi баранiцца? 
А можа, гэта так, пустое? 
А пэўна, глупства там якое, 
Бо нават следу няма болю, 
I ўсё, нарэшце, ў божай волi! 
Ў iм абуджаецца надзея,